Sonuç

Mistisizmin Ana Hatları
Sonuç

Mistisizm hakkında söylenenleri özetleyecek olursak şöyle diyeceğiz:

Mistik hayat, her şeyden önce, bir vakıadır. Bu vâkıanın karakteristiği de hür ve yaratıcı bir hayat oluşudur. Fakat böyle bir hayatı elde etmek için realiteye iştirâk etmek lâzımdır; zira bilginin üniversel kanunu şudur: ancak reel olan realiteyi bilebilir.

Bunun için illüzyondan (vehim) transandantal (müteâlî) şuura doğru mistik yolda yürümek, seyr ve sülûkta bulunmak gerekir. Bu yol, mistiği, parça olmaktan kurtarıp bütün yapar; kul olmaktan çıkarıp hür kılar. Bu hürriyet de mistiğin, mutlak gerçek, mutlak güzellik ve mutlak doğruluk hakkındaki iştiyak ve heyecanının şiddet derecesiyle düz orantılıdır.

Mistik, transandantâl (müteâlî) şuura yükseldiği derecede realiteye ulaşır, ulaştığı derecede de bütünlüğü ile kâinatta aktif bir rol oynar. Bununla da kalmayıp, diğer insanlara da bütün inançları kapsayan asıl hayatın anlam ve kıymetini tanıtır.

Bu asl olan hayat, zekâ, aşk ve kuvvet gibi üç boyutlu bir hayattır. Bu canlı realite, Burada ve Şimdi’de sezgiyle doğrudan doğruya kavranan hür ve yaratıcı bir hayattır.

Bu hür ve yaratıcı hayat, ayni zamanda, her şeyi aşan bir huzur da sağlar. Ve bu da daha dünya hayatında ulaşılabilecek ebedî saadet yolu, kurtuluş yoludur. Çünkü bu huzur, insanın, kâinâtın ve ondaki yaratıkların mukadderatına hükmeden varlık olarak mâ’nâlandırılması ve her şeyin Mutlak Efendisi sıfatiyle onore edilmiş olması huzurudur.

Mistisizmin konusunu teşkil eden böyle bir hayattâ özellikle Psikoloji, filozofi, din ve bütün güzel san’atları da peşinden sürükler.